На стан вясны 2023 года толькі тры незалежныя ад дзяржавы ініцыятывы адкрыта публікуюць вынікі апытанняў беларускай грамадскай думкі: Chatham House [1], Філіп Біканаў у межах Belarus Change Tracker і Беларуская аналітычная майстэрня. Для таго, параўнаць актуальныя звесткі з дадзенымі 1990-2010-ых, варта карыстацца лічбамі Незалежнага інстытута сацыяльна-эканамічных і палітычных даследванняў [2].
Улічваючы рознасці метадаў, датаў апытанняў і/ці пытанняў, яны ўсе паказваюць падобную сітуацыю. У сваіх знешнепалітычных перавагах беларусы расцярушаныя паміж некалькімі варыянтымі, а ідэя Беларусі, як краіны, якая мае выдатныя стасункі і з Захадам, і з Расіяй усё яшчэ вельмі папулярная ў грамадстве [3].
Матывацыі знешнепалітычнай арыентацыі беларусаў
На падставе адказаў на адкрытыя і закрытыя пытанні ў апытаннях Chatham House можна казаць аб матывацыях беларусаў. Пачнем з адказаў на адкрытае пытанне “Чаму Вы выбралі той ці іншы геапалітычны саюз?”, якое задавалася пасля першаснага пытання пра знешнепалітычныя матывацыі. (Ніжэй у кавычках прыводзяцца цытаты рэспандэнтаў, а групіраванне матывацый паводле Генадзя Коршунава).
Сярод матывацый прарасійскага выбару можна вызначыць: [4]
- Наканаванасць лёсу
- (“Исторически мы всегда были вместе. Европа для нас чужая”, “Мы славяне, мы одних корней. Мы издревле жили вместе”.)
- Геапалітычнае супрацьстаянне (“Мы один народ с Россией, за Россией правда! А европейцы и США – сраные капиталисты!”, “В Европе некоторые даже не знают о существовании Беларуси”.)
- Слабая Беларусь і “магутная” Расія (“Мы никому, кроме России, не нужны”, “Россия – великая страна, наша старшая сестра. Только в союзе с Россией мы будем жить в мире и покое”.)
- Існыя сувязі (“С Россией у нас союз между государствами на протяжении долгих лет дружбы и товаро-рыночных отношений”, “Почему? Потому что – нефть, газ и родственные души”.)
- “Народжаныя ў СССР” (“Мы едины, нас насильно разъединили, разбили наши семьи. Если бы не было развала СССР, то не было бы сейчас и войны!”, “Потому что я хочу жить в границах Отечества 1945 года, за эти границы мои дедушки и бабушки отдавали свои жизни”).
Сярод матывацый празаходняга выбару можна вызначыць: [5]
- Гістарычная еднасць (“Исторически мы были цивилизованным и прогрессивным европейским государством. Не вижу причин что-то менять”, “Мы ближе к Европе, чем к русским”.)
- Недавер да Расіі (“Лучше ориентироваться на демократический путь развития европейских стран, чем на разруху и грабеж собственной страны в России”, “Россия тянет Беларусь за собой на дно предрассудков, не уважает наш суверенитет, считая частью своей страны. Союз с Россией – это отсутствие развития и демократии”.)
- Еўрапейскія каштоўнасці (Беларусь должна стать свободной и демократической страной. Союз с ЕС – это хороший вариант для нас после смены власти”, Там спокойно и безопасно! Там соблюдают законы! Законы у них справедливы!.)
- Магчымасці развіцця (“Союз с ЕС даст возможность развиваться личной инициативе у людей. Будет развиваться частное предпринимательство, появится средний класс, будет обмен в научной сфере. Я вижу очень много плюсов как для людей, так и для страны”, “Высокий уровень жизни, высокие зарплаты у врачей, возможность жить в окружении красоты природы и архитектуры, доступность моря и гор, вкусные продукты высокого качества, забота о комфорте человека со стороны государства во всех аспектах, действительно социально ориентированные страны”)
Сярод матывацый выбараў “па-за любымі саюзамі” і “сябраваць з тымі і тымі” можна вызначыць: [6]
- Беларусь як мост (“Беларусь находится в центре Европы и окружена большим количеством стран; для создания хорошего трафика товаров и улучшения экономической ситуации лучше союзничать со всеми окружающими Беларусь государствами”, В России энергоресурсы дешевле, а в Европе прогрессивные взгляды”, “За Россию – тесные экономические и социальные связи. За ЕС – возможность учиться, перенимать опыт более развитых стран”.)
- Пачуццё бяспекі (“Я против каких-либо конфликтов, а эти союзы могли бы их не допустить”, “Страна должна жить в мире, а не воевать во имя чуждых для простого народа ценностей”, “Беларусь находится между двумя серьезными противниками. Нельзя допустить участия Беларуси в военных и политических конфликтах”.)
- Інтуіцыя / складана адказаць.
Яшчэ адна прызма, праз якую можна глядзець на матывацыі беларусаў з’яўляецца адказ на прамое пытанне. Паводле яго ёсць тры галоўныя чыннікі, якія ўплываюць на выбар саюзнікаў:
- наколькі гэта палепшыць эканамічны стан краіны;
- наколькі гэта спрыяе ўмацаванню бяспекі;
- наколькі гэта спрыяе ўмацаванню незалежнасці [7].
Што думаюць беларусы пра вайну Расіі супраць Украіны
Беларусы падзеленыя ў сваім стаўленні да вайны. У Беларусі ёсць мільёны тых, хто асуджае ваенныя дзеянні і мільёны тых, хто іх падтрымлівае. Больш за тое, прапорцыі тых і іншых практычна не змяніліся за больш за год вайны. Гэта звязана з тым, што ў Беларусі суіснуюць два грамадствы, якія маюць супрацьлеглыя меркаванні. Таксама ёсць мільёны тых, хто не можа адказаць на гэтае пытанне. То бок, калі скласці тых, хто супраць дзеянняў Расіі і не можа адказаць, то яны складаюць большасцьнязгодных з вайной, хоць яна і невыразная [8].
Пры гэтым самі беларусы не хочуць вайны з Украінай – нават тыя, хто на словах падтрымлівае Расію. У нежадання вайны з Украінай ёсць шмат прычын: пачынаючы ад таго, што частка людзей наогул падтрымлівае Украіну альбо добра да яе ставіцца, частка людзей разумее катастрафічныя наступствы ўдзелу ў ваенных дзеяннях і частка ў рэшце рэшт думае, што гэтая вайна не наша.
[1] Chatham House Belarus Initiative, https://belaruspolls.org.
[2] Незалежны інстытут сацыяльна-эканамічных і палітычных даследванняў, http://www.iiseps.org.
[3] Chatham House Belarus Initiative, Результаты четырнадцатой волны исследования, https://belaruspolls.org/wave-14.
[4] Г. Коршунаў (2022), Чаму беларусы выбіраюць Расію, а не Еўропу?, https://newideas.center/chamu-vybirayuc-rasiyu.
[5] Г. Коршунаў (2022), Чаму беларусы выбіраюць Еўропу, а не Расію?, https://newbelarus.vision/chamu-belarusy-vybirayuc-europu.
[6] Г .Коршунаў (2022), Чаму беларусы не хочуць ні да Расіі, ні ў Еўрасаюз, https://newbelarus.vision/ni-rasii-ni-eurasayuz.
[7] Chatham House Belarus Initiative, Результаты тринадцатой волны исследования, https://belaruspolls.org/wave-13.
[8] Chatham House Belarus Initiative, Результаты пятнадцатой волны исследования, https://belaruspolls.org/wave-15.
Што пачытаць па тэме
- Штотыднёвая рассылка Генадзя Коршунава, https://newbelarus.vision/authors/genadz-korshunau.
- Chatham House Belarus Initiative, https://belaruspolls.org/.